دفاع سنتی (مثل آنتی‌ویروس‌ها، فایروال‌ها و سیستم‌های تشخیص نفوذ سنتی) برای مقابله با APT (Advanced Persistent Threat) کافی نیست، زیرا APTها ویژگی‌ها و روش‌های خاصی دارند که دفاع سنتی نمی‌تواند آن‌ها را به‌طور کامل شناسایی یا متوقف کند. دلایل اصلی به شرح زیر است:

1. حملات هدفمند و پیشرفته

   • APTها معمولاً سازمان یا فرد خاصی را هدف می‌گیرند و برای نفوذ به محیط آن‌ها از تکنیک‌های پیشرفته و سفارشی استفاده می‌کنند.

   • دفاع سنتی بر اساس الگوهای شناخته‌شده کار می‌کند و نمی‌تواند تهدیدات سفارشی یا جدید را شناسایی کند.

2. ماندن طولانی‌مدت در شبکه (Persistence)

   • APTها معمولاً ماه‌ها یا حتی سال‌ها در شبکه باقی می‌مانند بدون اینکه شناسایی شوند.

   • ابزارهای سنتی معمولاً حملات سریع و آشکار را شناسایی می‌کنند، نه فعالیت‌های مخفی و طولانی‌مدت.

3. استفاده از تکنیک‌های عبور از دفاع‌ها (Evasion)

   • APTها از تکنیک‌هایی مانند رمزگذاری، تغییر مداوم کد و استفاده از پروتکل‌های قانونی برای مخفی ماندن استفاده می‌کنند.

   • سیستم‌های سنتی که به دنبال الگوهای مشخص هستند، معمولاً این فعالیت‌ها را تشخیص نمی‌دهند.

4. چندمرحله‌ای بودن حمله

   • APTها معمولاً حمله را به چند مرحله تقسیم می‌کنند: نفوذ اولیه، حرکت جانبی، جمع‌آوری اطلاعات و استخراج داده‌ها.

   • دفاع سنتی اغلب تنها مرحله‌ای از حمله را پوشش می‌دهد و نمی‌تواند کل زنجیره حمله را رصد کند.

5. تکیه بر رفتار و هوش تهدیدات

   • مقابله با APT نیازمند تحلیل رفتار کاربران و سیستم‌ها، تهدیدشناسی پیشرفته و پاسخ سریع به حوادث است.

   • دفاع سنتی معمولاً واکنشی و مبتنی بر امضا (Signature-based) است و توانایی تحلیل رفتار پیچیده را ندارد.

💡 جمع‌بندی:
دفاع سنتی شبیه به داشتن یک دیوار ساده است؛ برای مقابله با مهاجمی که از داخل دیوار عبور می‌کند یا راه‌های مخفی پیدا می‌کند، کافی نیست. مقابله با APT نیازمند دفاع چندلایه، مانیتورینگ مستمر، تحلیل تهدید و پاسخ سریع به حادثه است.

 در ادامه یک چک‌لیست جامع دفاع در برابر APT ارائه می‌کنم که شامل اقدامات پیشگیرانه، تشخیص، پاسخ و بازیابی است:

۱. مدیریت ریسک و سیاست‌ها

• تعریف سیاست امنیتی سازمانی و استانداردهای دسترسی (RBAC، least privilege).

• شناسایی دارایی‌های حیاتی و داده‌های حساس.

• انجام ارزیابی ریسک منظم و بروزرسانی برنامه‌های امنیتی.

۲. امنیت شبکه

• پیاده‌سازی دیوارهای آتش پیشرفته (Next-Gen Firewall) و IDS/IPS.

• استفاده از شبکه‌های جداگانه (Segmentation) برای محدود کردن حرکت جانبی مهاجم.

• مانیتورینگ ترافیک شبکه برای رفتارهای مشکوک (anomaly detection).

• رمزنگاری ترافیک حساس (TLS/SSL) و VPN برای ارتباط امن.

۳. امنیت سیستم‌ها و پایگاه داده

• بروزرسانی مرتب سیستم‌عامل‌ها، نرم‌افزارها و فریمورک‌ها.

• استفاده از Endpoint Detection & Response (EDR) به جای آنتی‌ویروس سنتی.

• کنترل سخت‌افزاری و نرم‌افزاری (Application Whitelisting).

• مانیتورینگ لاگ‌ها و تحلیل رفتاری کاربران و سیستم‌ها (UEBA).

۴. امنیت هویت و دسترسی

• احراز هویت چندعاملی (MFA) برای همه کاربران و سرویس‌ها.

• مدیریت دسترسی‌ها بر اساس نیاز واقعی کاربران (least privilege).

• کنترل دسترسی به فایل‌ها و منابع حساس (DLP).

۵. امنیت ایمیل و وب

• فیلترینگ ایمیل و وب برای شناسایی بدافزار و فیشینگ.

• آموزش کاربران برای شناسایی حملات مهندسی اجتماعی.

• بررسی پیوست‌ها و لینک‌های مشکوک با Sandboxing.

۶. مانیتورینگ و شناسایی تهدید

• تحلیل رفتار کاربران و سیستم‌ها برای شناسایی فعالیت غیرمعمول.

• استفاده از Threat Intelligence برای شناسایی حملات جدید.

• شناسایی Indicators of Compromise (IoCs) و هشدارهای فوری.

۷. پاسخ به حادثه و بازیابی

• تعریف و آزمایش Incident Response Plan.

• تهیه نسخه پشتیبان منظم و امن از داده‌ها (Offline/Immutable backup).

• بررسی و تحلیل حادثه برای اصلاح آسیب‌پذیری‌ها.

• تست بازیابی (Disaster Recovery & Business Continuity).

۸. آموزش و فرهنگ امنیتی

• آموزش منظم کارکنان درباره مهندسی اجتماعی، فیشینگ و رفتارهای مشکوک.

• شبیه‌سازی حملات و تست نفوذ برای افزایش آمادگی سازمان.

💡 نکته کلیدی:
مقابله با APT یک کار یکباره نیست؛ نیاز به دفاع چندلایه، تحلیل مستمر و بروزرسانی مداوم دارد. ترکیب پیشگیری، شناسایی و پاسخ سریع مهم‌ترین عامل موفقیت است.